W. Paduchowski (red.) (2025), Kraków: Ośrodek Kultury Norwida, 3 | 2025 | Zgniatacz. Nowohuckie studia naukowe ISSN 2956-8889, 120 stron.
Tematem trzeciego numeru czasopisma jest kultura w cieniu przemysłu, rozumiana zarówno jako misja upowszechniania kultury w czasach PRL-u, jak i w ujęciu lokalnym, m.in. poprzez działalność zakładowych domów kultury i ich przemiany na tle historii. Tematyka numeru wpisuje się w jubileusz 70-lecia Ośrodka Kultury Norwida w Krakowie, który obchodziliśmy w 2025 roku.Wydanie otwiera tekst Małgorzaty Hajto o tym, jak przedstawiano Zakładowy Dom Kultury Huty im. Lenina na łamach pism “Budujemy Socjalizm” i “Głos Nowej Huty”. W recenzowanej części, zawierającej artykuły i rozprawy, Joanna Bryg-Stanisławska przypomina niezrealizowane koncepcje domów kultury – od socrealistycznego Pałacu Kultury z lat 50., który miał domknąć Plac Centralny, po modernistyczny Dom Młodości z przełomu lat 60. i 70., zaprojektowany przez zespół Witolda Cęckiewicza. Bernadeta Stano przygląda się mecenatowi przemysłowemu Huty „Katowice”, zestawiając go z doświadczeniami Huty im. Lenina i ukazując mechanizmy artystycznego „uwodzenia” w realiach PRL. Kamil Korona rekonstruuje dzieje nowohuckich kin, analizując rozwój sieci kinowej – od sal w barakach po „Światowida” i „Sfinksa” – oraz zróżnicowaną widownię, której doświadczenie filmowe kształtowało lokalną tożsamość. Marcin Laberschek prostuje fakty dotyczące pomnika Lenina sprzed bramy kombinatu, odsłaniając błędy w dotychczasowych opracowaniach. Z kolei Damian Halmer opisuje działalność kulturalno-oświatową brygad ZMP, wskazując na rolę śpiewu w kształtowaniu pierwszych form kultury instytucjonalnej Nowej Huty. W sekcji Varia Bogdan Zalewski interpretuje historię dzielnicy jako przestrzeń duchowej walki o człowieka – od komunistycznej utopii po chrześcijański opór i odnowę. Na koniec prezentujemy bibliografię nowohucką za rok 2024, opracowaną przez Adama Gliksmana.

































